మహాకవి గురజాడ అప్పారావు నవయుగ వైతాళికుడు
సమాజంలో ఉన్న మూఢనమ్మకాలను, దురాచారాలను తీవ్రంగా నిరసించిన గొప్ప దార్శనికుడు.

మహాకవి గురజాడ అప్పారావు (సెప్టెంబర్ 21, 1862 – నవంబర్ 30, 1915) ఆధునిక తెలుగు సాహిత్యానికి ఆద్యుడు, సంఘ సంస్కర్త నవయుగ వైతాళికుడు. తన రచనల ద్వారా తెలుగు సాహిత్యంలో కొత్త ఒరవడిని సృష్టించడమే కాకుండా, నాటి సమాజంలో ఉన్న మూఢనమ్మకాలను, దురాచారాలను తీవ్రంగా నిరసించిన గొప్ప దార్శనికుడు.
సాంఘిక సంస్కరణ - 'కన్యాశుల్కం':
ఆయన రచించిన 'కన్యాశుల్కం' నాటకం తెలుగు సాహిత్యంలో ఒక సువర్ణాధ్యాయం. పూర్తిగా ప్రజల వాడుక భాషలో రాయబడిన ఈ మొట్టమొదటి సాంఘిక నాటకం, బాల్య వివాహాలు, కన్యాశుల్కం లాంటి దురాచారాలపై బ్రహ్మాస్త్రంలా పనిచేసింది. పాత్రల ద్వారా సమాజంలోని కుళ్లును ఎండగడుతూనే, సామాన్యులను ఆలోచింపజేసేలా హాస్యాన్ని జోడించి అద్భుతమైన సందేశాన్ని అందించారు. కందుకూరి వీరేశలింగం గారు సమాజ సంస్కరణకు బాటలు వేస్తే, గురజాడ తన రచనల ద్వారా ఆ ఆశయాలకు ప్రజల్లో విస్తృత ప్రాచుర్యం కల్పించారు.
నిజమైన దేశభక్తి - మానవతావాదం:
"దేశమంటే మట్టి కాదోయ్, దేశమంటే మనుషులోయ్" అని ఆయన ఇచ్చిన గీతాదేశం సార్వజనీనమైనది. కేవలం భౌగోళిక సరిహద్దులు మాత్రమే దేశం కాదని, ప్రజల మధ్య ఉన్న ప్రేమానురాగాలు, ఐకమత్యమే నిజమైన దేశభక్తి అని చాటిచెప్పారు. "మతం వేరైతేను ఏమోయ్, మనసులొకటై మనుషులుంటే, జాతి అన్నది లేచి పెరిగి లోకమున రాణించునోయ్" అంటూ కులమతాలకు అతీతంగా మానవత్వాన్ని, విశ్వమానవ సౌభ్రాతృత్వాన్ని ప్రబోధించారు.
సాహిత్య విప్లవం - ముత్యాల సరాలు:
పండితులకే పరిమితమైన సంప్రదాయ ఛందస్సును పక్కనపెట్టి, సామాన్యుల నోళ్లలో నానేలా 'ముత్యాల సరాలు' అనే కొత్త ఛందస్సును సృష్టించారు. "పుత్తడి బొమ్మ పూర్ణమ్మ" గేయం ద్వారా అప్పట్లో ఆడపిల్లల ఆవేదనను, బలిదానాలను కళ్ళకు కట్టినట్లుగా వివరించి ప్రతి ఒక్కరి హృదయాన్ని కలచివేశారు. వాడుక భాషే ప్రాణంగా ఆయన సాగించిన అక్షర యజ్ఞం తర్వాతి తరాలకు మార్గదర్శకమైంది.
సమాజ శ్రేయస్సును కాంక్షించి, తన కలం ద్వారా ప్రజల్లో చైతన్యం తెచ్చిన గురజాడ అప్పారావు గారి ఆలోచనలు నేటికీ ఆచరణీయమే. భాషాభిమానం, సామాజిక స్పృహ, మానవతావాదాల కలబోత అయిన ఆయన జయంతి (సెప్టెంబర్ 21) సందర్భంగా ఆ మహాకవిని స్మరించుకోవడం, ఆయన చూపిన ప్రగతిశీల విలువలను భావితరాలకు అందించడం ప్రభుత్వంతో పాటు మనందరి బాధ్యత. జాతీయతను, భాషను మనుషులతో ముడిపెట్టిన ఆ మహనీయుని అడుగుజాడల్లో నడవడమే ఆయనకు మనం అర్పించే నిజమైన నివాళి.
#గురజాడ అప్పారావు.
#నవయుగ వైతాళికుడు.
#దేశంమంటే మట్టి కాదోయ్..






